Zweden: Polyvagaal in de buitenpraktijk -

Zweden: Polyvagaal in de buitenpraktijk

Na het schrijven over de natuur als heilige plek voelt het bijna vanzelfsprekend om een stap verder te gaan: wat gebeurt er eigenlijk in ons zenuwstelsel wanneer we ons onderdompelen in natuur, vertraging en verbinding?

Vanzelfsprekend laat de natuur zich niet vangen in kaders. Toch hebben we tijdens deze reis ingezoomd op elementen uit de Polyvagaaltheorie. Dienend als ‘handvat’ in deze reis en tegelijkertijd mooi aansluitend bij de eerdere thema’s uit dit vierluik:

De polyvagaaltheorie in het kort
Deze is ontwikkeld door Stephen Porges. Hij beschrijft hoe ons autonome zenuwstelsel voortdurend scant:
Ben ik veilig? Of moet ik overleven?

Globaal kunnen we drie toestanden onderscheiden:

Ventrale vagale staat
Verbinding, rust, openheid, contact.
Hier kunnen we voelen, reflecteren, leren en verbinden.
Sympathische activatie
Actie, vechten of vluchten.
Noodzakelijk bij gevaar, maar uitputtend wanneer dit chronisch wordt.
Dorsale vagale staat
Terugtrekking, bevriezing, afsluiting.
Een oeroude beschermingsreactie wanneer het systeem geen uitweg meer ziet.

Wat belangrijk is om te begrijpen:
we kiezen deze toestanden niet bewust.
Ons zenuwstelsel reageert automatisch op wat het waarneemt in de omgeving.

Indien dit moeilijk te bevatten is, kan helpend zijn om dieren te observeren.
Gezien zij ‘pre-mind’ zijn en niet afgeleid door de voortdurende ruis van gedachten, zie je heel mooi hoe het zenuwstelsel ongefilterd reageert op omgevingsinvloeden.

De praktijk
Uiteindelijk is niet zo duidelijk als zelf ‘aan den lijven’ ondervinden hoe elementen uit de Polyvagaaltheorie voor jou werken.
In het natuurreservaat van Glaskogen, Zweden hebben we ons ondergedompeld in de stilte van de natuur.

Geen haast, geen telefoon.
Alleen water, bos, stilte en elkaar.

De reis
Interessant genoeg begon ons proces al tijdens de reis ernaartoe.
Met de auto naar Noord-Duitsland, daarna de boot naar Göteborg. Tijd op het dek, uitwaaien, het vaste land letterlijk loslaten.
Niet doen, maar laten gebeuren.
In polyvagaal perspectief is dit essentieel:
vertraging als voorwaarde voor regulatie.

Natuurreservaat Glaskogen
Vanuit de haven van Göteborg trokken we noordwaarts naar Glaskogen, een uitgestrekt natuurreservaat op zo’n drieënhalf uur rijden.
Een week lang waren we onderweg per kano.
We peddelden door het open water en meerden aan op eilanden waar het goed voelde om te blijven.

Zijn op het water.
In stilte aankomen.
Tentjes opzetten zonder haast.

Niet meteen toegeven aan dat opgejaagde stemmetje dat alles snel geregeld wil hebben.
Tijdens onze reis ook wel benoemd als het ‘flippende brein’.

Op de eilanden brachten we verdieping aan middels diverse vormen van lichaamswerk, opstellingenwerk en rituelen. We bleven zolang het klopte. Om vervolgens verder te gaan naar een volgende plek. Het ging niet om snelheid of afstand. De langzaamste bepaalde het tempo.

Ontprikkelen
Wat hier langzaam maar zeker opviel: het zenuwstelsel kreeg geen prikkels die het als bedreigend hoefde te interpreteren.

Geen verkeer,
Geen agenda’s,
Geen telefoons,
Geen constante sociale verwachtingen.

En in plaats daarvan:
Water rondom,
Bomen, wind en stilte,
Eenvoudige handelingen,
Een ritme dat bepaald werd door daglicht, weer en lichaam.

Alleen al deze omstandigheden nodigen het zenuwstelsel uit om te zakken richting ventrale vagale staat, ofwel:
veiligheid, rust, verbinding.

Het collectieve veld als regulator
Naast de natuur zelf speelde ook de groep een belangrijke rol.
Een collectief veld waarin veiligheid, herkenning en draagvlak aanwezig waren.
Ergens lijkt het telkens als ik in groepsverband een reis maak waarin we samen innerlijke processen aangaan, alsof we elkaar vinden in iets universeels.
Het maakt de kracht van het collectief van niet te onderschatten waarde.
Tevens valt en staat het vanzelfsprekend met gedragen begeleiding.

Methodieken
Op de eilanden – maar ook in de kano’s – hebben we ons bezig gehouden met verschillende vormen van innerlijk werk. Denk onder anderen aan meditatietechnieken, diverse werkvormen uit het systemisch werk en tension release exercises. Overigens was cold water practice (zo eventjes tussendoor) ook een hele fijne. Eentje die dichtbij me staat.

Mooi vond ik om te ervaren hoe op deze plek de omgeving samenkomt met de methodiek.

Samen,
Buiten,
Zonder haast,
Zonder prestatiedruk.

Co-regulatie kan dan makkelijker ontstaan. Het zenuwstelsel hoeft niet alert te blijven, omdat het zich gedragen voelt.

Daar is ie weer: ‘de kracht van de Elementen‘
We zouden bijna vergeten deze nog even aan te stippen. Tijdens een reis als deze kan juist hierop heel mooi accent en daarmee bewustzijn gelegd worden. In Griekenland klonk de aardse bedding van het gebergte heel mooi in me door. Dit keer was ik me het meest bewust van vuur en water als primaire regulators.

Vanzelfsprekend boden de eilanden een duidelijke aardse bedding.
Vaste grond onder de voeten.
Tenten opzetten, hout verzamelen, eten bereiden.

En tegelijkertijd was daar constant het water:
Dragend, ritmisch en omhullend.

Maar vuur 🔥 heeft het meest krachtig in mij doorgeklonken. We hadden met de groep de gehele week – welk eiland we ook waren – vuur aan.

Vuur om het water warm te houden.
Vuur om te kunnen koken.
En vuur als verbindend middel in de groep. Gezamenlijk rondom het vuur.

Zitten en stil zijn..
Er gaat vanzelf iemand spreken.

Wat een uitnodigende en rustgevende power komt daar vanaf.
Genieten!

Polyvagaal werk zonder dat iemand het zo noemt
Alles gebeurde zonder dat we voortdurend bezig waren met uitleg of analyse. Het zenuwstelsel leert door ervaring, niet door concepten.
Dit is voor mij de essentie van polyvagaal werk in de buitenpraktijk.
Niet forceren, niet oplossen, maar voorwaarden scheppen waarin regulatie vanzelf kan plaatsvinden.
Vanuit therapeutisch perspectief voor mij ook weer het inzicht hier:
Regulatie hoeft niet ‘actief’ begeleid te worden.
Het dient mogelijk gemaakt te worden.
Met afstemming en diepe innerlijke aanwezigheid als ‘methodiek’.

Integratietijd
Wanneer het zenuwstelsel langere tijd veiligheid ervaart, ontstaat er ruimte voor verwerking. Spanning kan ontladen, emoties kunnen bewegen, het lichaam kan opnieuw vertrouwen ontwikkelen in contact.
Integratietijd is hierin essentieel. Ook wel lummeltijd genoemd tijdens onze reis.
Niets doen dus. Het kan zomaar zijn dat hier de inzichten plaatsvinden.
En dat hoeft niet allemaal in deze week te gebeuren.

Ik heb de reis in 2024 gemaakt.
Als ik er in het nu weer op afstem,
kan het veld van destijds nog gemakkelijk in mij laten doorklinken.
Een bedding van rust, innerlijke kalmte en stilte.

Niet voor niets hangt onderstaande foto in mijn kamer….

Ter reflectie
Wat zou er in jouw systeem gebeuren als je jezelf – al is het voor even – onderdompelt in eenvoud, natuur en vertraging?

En welke signalen van veiligheid heeft jouw zenuwstelsel eigenlijk nodig om te kunnen landen?