Familieopstellingen

‘De mens binnen zijn grotere geheel‘

De blog van vandaag is het 1e deel van een drieluik, bestaande uit:

• Familieopstellingen
• Dynamieken binnen systemisch werk
• Systemische werkvormen in de 1-op-1 setting

Daarmee verdiepen we ons de komende weken in systemisch werk.

De kernwetten en principes die hiervoor kenmerkend zijn komen veel terug in mijn (therapeutische) manier van waarnemen en kijk op de wereld.
Het geeft mogelijkheden om dynamieken waar cliënten in vastzitten te herkennen dan wel inzichtelijk te maken. Daarnaast kunnen werkvormen uit het systemisch werk ingezet worden om hiervan los te komen.

Een familieopstelling is zo’n werkvorm.
Dit is waar we vandaag op inzoomen.

Want wat is dit nu precies, waar komt het vandaan en hoe gaat het in zijn werk?

Niemand bestaat op zichzelf
De inmiddels meer en meer bekende familieopstellingen zijn een werkvorm uit het systemisch werk. Dit is een benadering die kijkt naar mensen in de context van hun systemen: familie, werk, teams, cultuur, relaties, enzovoort.
Het uitgangspunt: niemand bestaat op zichzelf. We maken deel uit van systemen die onbewust invloed hebben op ons gedrag, onze keuzes en onze emoties.

Klein stukje geschiedenis
Familieopstellingen zijn de bekendste vorm van systemisch werk en werden ontwikkeld door de Duitse therapeut Bert Hellinger in de jaren 80 en 90.

Hellinger combineerde:

• kennis uit psychotherapie
• familiesystemen-theorie (o.a. van Virginia Satir & Ivan Boszormenyi-Nagy)
• fenomenologische methoden (waarbij je kijkt naar wat zich in het moment toont, zonder theorie vooraf)
• inzichten uit zijn tijd als missionaris en zijn studie van groepsdynamieken

Hij merkte op dat veel mensen vastzaten in problemen die niet alleen uit hun eigen leven kwamen, maar geworteld waren in onbewuste familiepatronen zoals:

• verdrongen pijn of trauma
• onrecht of verlies in eerdere generaties
• personen die zijn buitengesloten of vergeten

Belangrijke principes
Systemisch werk gaat uit van een paar kernwetten:

1. Binding – Iedereen die bij een systeem hoort, heeft recht op een plek.
2. Ordening – Er is een natuurlijke rangorde (bijvoorbeeld ouders vóór kinderen).
3. Balans van geven en nemen – Gezonde relaties kennen evenwicht.

Wanneer deze principes verstoord raken, kunnen er innerlijke conflicten, patronen of problemen ontstaan die generaties lang doorwerken.

Wat gebeurt er in een familieopstelling?

Tijdens een opstelling:

1. Brengt iemand een vraag of thema in.
2. De begeleider stelt vragen om dichter bij de kern van het probleem / vraagstuk te komen. Vragen kunnen betrekking hebben op elementen uit het systeem (zoals ouders, grootouders, impactvolle gebeurtenissen).
3. Wanneer de begeleider voldoende informatie heeft, kiest hij/ zij representanten die deze elementen “voorstellen”. Zij mogen hun innerlijke beweging volgen en een plek in de ruimte kiezen.
4. Door hun onderlinge posities, bewegingen en gevoelens wordt zichtbaar waar spanningen, blokkades of loyaliteiten liggen. Iedere representant heeft zijn eigen rol in het systeem en geeft informatie over wat zich op dat moment toont.
5. Het is belangrijk te zien en erkennen wat zichtbaar wordt. Hiermee kan er beweging komen in dat wat vastzit, belastend is of lang verborgen geweest. Zo kan het een plek krijgen en het systeem zich opnieuw ordenen.

Opstellingen kunnen live met mensen of individueel met vloerankers, poppetjes of kaarten.
De échte familieleden hoeven hierbij niet aanwezig te zijn.

Mijn werkwijze
Zelf gebruik ik (familie)opstellingen veelvuldig in de 1-op-1 setting.
In de 3e blog van deze reeks zal ik daar uitgebreid op ingaan.

Alvorens daarop in te zoomen, breng ik volgende week eerst verdieping aan met:

‘Dynamieken binnen systemisch werk’

Dit helpt je aan de hand van concrete voorbeelden te herkennen in wat voor dynamieken / (onbewuste) patronen mensen vast kunnen zitten en hoe dit er in het dagelijks leven uit kan zien.