De intelligentie van eenvoud

‘Eindeloze observaties’

Wat mij fascineert is de afstemming op de ander en wat daarin allemaal waar te nemen is.
Wat gebeurt er tussen mensen, vaak nog vóór er woorden zijn?

Ik kon als kind eindeloos kijken naar interacties. Diepte-interviews op televisie vond ik het interessantst: één mens tegenover een ander, en alles wat daar subtiel beweegt. Programma’s als 24 uur met of de serie ‘Kijken in de Ziel’ van Coen Verbraak. Ik keek ze meerdere keren terug. Steeds vielen nieuwe details op in mimiek, timing, spanning, stilte.

Dat kijken is nooit opgehouden.
Sterker nog: het is mijn werk geworden.

In begeleiding is dit observatievermogen essentieel. Niet alleen horen wat iemand zegt, maar zien wat er in het lichaam gebeurt. Wat verandert er in ademhaling? In spierspanning? In blikrichting? Waar trekt iemand zich terug, waar verschijnt juist kracht?

Sinds ik een hond heb, is dat veld alleen maar groter geworden.
Afstemming krijgt daar een extra dimensie. Minder taal, meer directheid. Minder verhaal, meer waarheid in gedrag.

Het samenleven met een dier is een voortdurende leerschool.
Tegelijkertijd merk ik dat mijn fascinatie zich verder uitbreidt. Het ‘Animal Adventures’ kanaal op Youtube heeft prachtige documentaires van hoe de mens samen met leeuwen, tijgers, gorilla’s en zelfs ijsberen samenleeft. Roofdieren met een genadeloos instinct, dat klopt. Toch zie je hier hoe mensen – die bovengenoemde dieren vanaf de geboorte van dichtbij meegemaakt hebben – volledig geïntegreerd zijn in de kudde of zelfs als partner gezien worden.

Nu is dit geen uitnodiging om eens lekker het wild in te gaan en op deze dieren af te lopen, maar er blijkt veel mogelijk tussen mens en dier. Eigenlijk door simpelweg gedrag eindeloos te observeren en van jongs af aan in interactie te komen. Dit geeft een enorme bron van informatie. Ik denk dat we bijzonder veel van ze kunnen leren. Het fascineert mij in ieder geval.

Machtig mooie ervaring
Ik zie mezelf ook tussen dit type roofdieren leven. Recent was er een eerste ontmoeting met een leeuwin. Terwijl ik voor het glas ging zitten, merkte de leeuwin me op en kwam naar me toe. Vervolgens is ze tijdenlang gebleven. Dit gaf me de gelegenheid een leeuw van dichtbij te ervaren. Het imposante te voelen. Echt onbeschrijfelijk mooi.

Energie liegt niet
In het contact met dieren is heel duidelijk: dieren reageren niet op wat je zegt, maar op wat je uitstraalt. Je innerlijke staat is zichtbaarder dan je lief is. Probeer maar eens kalmte te faken. Of zelfvertrouwen of ontspanning.

Een paard, hond of wild dier prikt er feilloos doorheen.
Dat maakt ontmoeting met dieren tot een interessante spiegel.

Grenzen zonder uitleg
Wie kuddes, roedels of primaten observeert, ziet hoe helder communicatie kan zijn. Een blik, een houding of een kleine correctie. Daarna is het voorbij. Geen langdurige verwijdering of schaamte. Niet een heel psychologisch dossier. Omdat de grens congruent was, kan de relatie herstellen.

Voor ons mensen is dit vaak ingewikkeld. Wij verzachten, rationaliseren, vermijden of bouwen spanning juist op tot het escaleert. Ondertussen raakt het contact vertroebeld.

Dieren laten zien dat duidelijkheid niet onveilig hoeft te zijn.
Integendeel: het schept veiligheid.

Eenvoud als intelligentie
Wij als mens verwarren complexiteit vaak met ontwikkeling. In de natuur zie je iets anders. Juist efficiëntie, timing en afstemming. Geen overbodige beweging. Primitief, maar daarmee juist ongelooflijk efficiënt en je zou kunnen zeggen intelligent. Alles wat niet nodig is, wordt achterwege gelaten.

Wat zou er gebeuren wanneer wij in ons spreken, werken en begeleiden dezelfde precisie zouden hanteren?

Aanwezigheid zonder innerlijke onderhandeling
Een leeuw die rust, rust. Een tijger die jaagt, jaagt. Er is geen zichtbaar gevecht met het moment. Geen poging om ergens anders te moeten zijn. Dat betekent niet dat dieren geen stress kennen. Hun systeem is zelfs extreem gevoelig voor gevaar.

Maar wanneer het voorbij is, zakt het ook weer. Het lichaam keert terug naar regulatie. Daar zit een interessante en tevens pijnlijke spiegel voor ons.

Wij kunnen geactiveerd blijven door herinneringen, gedachten of verwachtingen. Het lichaam leeft in een alarmtoestand die allang niet meer actueel is.

Het dier herstelt.
De mens blijft hangen.