Psychosomatiek & Psychosomatische klachten

“Een veld dat zich niet zomaar laat vangen“

Is het toeval dat dit een thema is waar lastig een passende afbeelding bij te vinden is?

Of zegt dat iets over hoe wij als mens geneigd zijn om te willen vastpakken wat zich niet direct laat vastleggen?

Psychosomatiek is geen scherp afgebakend domein. Het beweegt. Tussen lichaam en psyche, tussen ervaring en betekenis, tussen dat wat voelbaar is en dat wat zich (nog) niet laat begrijpen.

En dat roept een fundamentele vraag op:
hoe ver reikt ons vermogen om te duiden – en is het altijd helpend om dat volledig te willen benutten?

Binnen therapie ligt daar een spanningsveld. Enerzijds is er de neiging om te verklaren, te ordenen, richting te geven. Anderzijds vraagt het werk juist om terughoudendheid (!)
Om niet te snel te benoemen wat zich nog aan het vormen is.

Als therapeut wil je wegblijven van invullen, sturen en projectie.
Het is een ware kunst om niet ‘in de weg’ te gaan zitten van het proces van je cliënt.

Te vroeg duiden kan iets vastzetten wat nog in beweging is.
Maar het volledig uitblijven van richting kan ook onveilig of verwarrend voelen.

Het vraagt dus precisie. En timing.

Wanneer het lichaam spreekt
Psychosomatische klachten vormen voor veel mensen een bron van verwarring. De klachten zijn lichamelijk voelbaar, soms zeer intens, maar medisch gezien is er vaak geen (of onvoldoende) verklaring te vinden.
Al snel ontstaat dan het idee dat het “tussen de oren” zit. Een formulering die de ervaring vaak tekortdoet. Niet omdat het onjuist is dat psyche en lichaam verbonden zijn, maar omdat het voor sommigen suggereert dat het minder echt zou zijn. Minder lichamelijk.

Terwijl het tegendeel vaak het geval is.

Één samenhangend systeem
Psychosomatiek gaat over de onderlinge verwevenheid van lichaam, psyche en bewustzijn.
Niet als losse onderdelen, maar als één samenhangend systeem. Het lichaam reageert voortdurend op wat we meemaken, wat we voelen en wat we – bewust of onbewust – met ons meedragen.
Dat verloopt grotendeels buiten het denken om.

Ervaringen die te intens, te vroeg of te complex zijn om volledig te verwerken, verdwijnen niet. Ze blijven ergens in het systeem aanwezig. Soms stil, soms op de achtergrond. En op andere momenten zó nadrukkelijk dat ze zich via het lichaam laten horen.

Niet altijd als boodschap die direct helder is.
Eerder als bijvoorbeeld spanning of pijn, gekoppeld aan een repeterend verhaal.

Wanneer iets (langdurig) niet gezien/ gehoord wordt, zoekt het lichaam een andere uitweg.

Klachtenbeelden
Dit kan zich uiten in bijvoorbeeld:
Chronische pijn, vermoeidheid, langdurig persisterende lichamelijke klachten, ademhalingsproblemen, spanningsklachten of maag- en darmklachten.

Dit zijn nog enigszins ‘verzamelbegrippen’. In therapie valt er diepgaander en daarmee gelaagder te kijken naar wat er onderliggend speelt. In mijn ervaring zijn er nog veel meer manieren waarop het lichaam zich kan laten horen.

In de praktijk zie ik bijvoorbeeld met enige regelmaat klachten van duizeligheid, (neiging tot) flauwvallen of bijvoorbeeld oorsuizen. Natuurlijk kan hier een medische oorzaak aan ten grondslag liggen en is het belangrijk dat ook dit onderzocht wordt. Wel is opvallend dat dit type klachtenbeelden vaak met een hoge mate van stress, spanning en/ of onverwerkte emotionele stukken gepaard lijkt te gaan.

Het lichaam als ingang
De vraag is hoe we de signalen van het lichaam interpreteren. Deze kunnen worden beschouwd als ‘defect’, maar ook als ingang. Een plek waar iets zichtbaar wordt wat zich eerder niet kon tonen. Daar waar signalen vaak genegeerd of onderdrukt zijn geweest, vragen deze juist om aandacht.
Dat is even een tegenovergestelde beweging.

Dat betekent niet dat klachten meteen “logisch” of eenduidig zijn.
Integendeel.

In de praktijk zijn signalen vaak gelaagd en soms tegenstrijdig.
Er kan tegelijkertijd behoefte zijn aan beweging en aan stilstand.
Aan nabijheid en aan afstand.
Niet als simpele oorzaak-gevolgrelatie, maar als onderdeel van een complex geheel.

Gelukkig hoeven we in therapie het complexe geheel niet te begrijpen om er mee aan het werk te kunnen. We werken namelijk precies met wat zich aandient in het moment. Een spanning, overlevingsmechanisme of onderliggend gevoel bijvoorbeeld.

Mijn werkwijze binnen psychosomatiek
In mijn werk staat het lichaam centraal, niet als object, maar als ingang.
Daarbij werk ik vanuit:

• lichaamsgerichte waarneming
• afstemming op het zenuwstelsel
• vertragen in plaats van forceren
• volgen / aanwezig blijven bij wat zich aandient

Het traject ontvouwt zich niet volgens een vast protocol. Iedere klacht, ieder lichaam en ieder verhaal vraagt om een eigen benadering. Eigenlijk ligt er een uitnodiging om de intelligentie van het lichaam weer opnieuw serieus te nemen.
Door te vertragen en ernaar te luisteren. Van daaruit kan beweging ontstaan.
Heling ontstaat door innerlijk aanwezig te blijven bij dat wat zich aandient, zonder verzet.

Therapeutische begeleiding kan je hierbij op weg helpen. Ieder mens heeft blinde vlekken en dan kan het zinvol zijn als deze in beeld gebracht worden.

Verwijzing naar blog #2
Vervolgens is een naar binnen gerichte, onderzoekende blik helpend om tot verlichting van klachten en belastende patronen te komen.

In de 2e verschenen blog:
‘Ervaren en het proces van bewustwording’
ben ik dieper ingegaan op de stappen die je daarbij zelfstandig al kunt zetten.

Volgende week staat het 3e deel uit dit vierluik op het programma:
‘De natuur als heilige plek’

Hier verschuift de aandacht naar een andere ingang:
de rol van de natuur 🌿 binnen herstel en regulatie.

Wordt vervolgd.. !