Haptonomie

“Voelen, contact en de weg naar integratie”

Als ik op straat loop en om me heen kijk, zie ik veel mensen die in hun hoofd leven. Enigszins ‘gepreoccupeerd’, zo op het eerste oog.

We denken, analyseren en ‘begrijpen’ erop los. 
Een tikje levensvreugde is geen overbodige luxe, denk ik wel eens. 

Verdwalen in denken is een drukke aangelegenheid.
En dan te ‘bedenken’ dat we onze gedachten ook nog eens geloven.
Best ziekmakend..

Ondertussen geeft ook het lichaam signalen af.
Startend met fluistertonen.
Om vervolgens steeds luider te worden. Zeker als ze genegeerd worden.

Vaak komen mensen pas bij mij in de praktijk wanneer de signalen dusdanig present zijn, dat ze eenvoudigweg niet meer te negeren zijn.
Je kunt dan rustig spreken van een lichaam dat roept om aandacht.

De vraag is misschien:
luister je al, of wacht je tot het lichaam moet gaan schreeuwen?

Lichamelijke intelligentie
Vandaag kijken we waarom haptonomie in deze context zinvol kan zijn.
Hier vertrekken we namelijk vanuit een simpel maar diepgaand uitgangspunt:
het lichaam liegt niet.
Waar woorden tekortschieten, spreekt het lichaam in spanning, ontspanning, nabijheid, terugtrekking en contact.

Affectief contact
Haptonomie is een benadering die zich richt op voelen, ervaren en belichamen.
Niet zozeer alleen als techniek, maar voor wat mij betreft vooral als manier van aanwezig zijn.
De letterlijke betekenis van het Griekse haptein sluit hier op aan, namelijk: aanraken of in contact komen.
Hier gaat het niet alleen over fysieke aanraking, maar juist ook over affectief contact: de manier waarop je je verhoudt tot jezelf, de ander en de wereld.

Het lichaam als ingang
Er is een verschil tussen het lichaam zien als object dat ‘gerepareerd’ moet worden of als ingang tot bewustwording. Via het lichaam wordt namelijk zichtbaar:

• waar spanning is ontstaan
• waar grenzen vervaagd zijn
• waar contact moeilijk of juist te intens is
• waar veiligheid ontbreekt

Veel klachten – fysiek of emotioneel – blijken samen te hangen met oude ervaringen die nooit volledig zijn doorvoeld of geïntegreerd. Het lichaam bewaart deze geschiedenis.

Van overleven naar ervaren
In de praktijk heb ik veelvuldig te maken met cliënten die jarenlang vanuit overlevingsstrategieën functioneren. Denk daarbij aan onder anderen:

• aanpassen
• doorgaan
• sterk zijn
• controle houden

De uitnodiging ligt er om deze strategieën niet te bevechten, maar ze te leren herkennen en het gevoel eronder te doorvoelen. En dat is heel wezenlijk.
Wanneer iemand weer contact maakt met zijn lichamelijke beleving, kan er ruimte ontstaan. In eerste instantie ruimte om te vertragen, maar ook om te voelen wat er écht speelt.
Dit kan bijvoorbeeld helpend zijn om grenzen te herkennen en zachter te worden zonder kracht te verliezen.

Veiligheid als voorwaarde
Een belangrijk principe is dat verandering alleen kan plaatsvinden vanuit ervaren veiligheid. Zonder veiligheid blijft het lichaam alert. Met veiligheid kan het lichaam loslaten. Dit proces laat zich niet afdwingen. Het ontvouwt zich in het tempo van het lichaam. Het is in de therapeutische setting dus bijzonder essentieel dat deze veiligheid geboden wordt.

De therapeutische setting
De wijze waarop ik haptonomische principes inzet binnen sessies, is in de loop der jaren aan verandering onderhevig. In de beginfase werkte ik meer met eenvoudige materialen.
Denk aan een stok om afstand en begrenzing zichtbaar te maken; een touw om patronen van
binding / verbinding in beeld te brengen of een bal om contact, richting of terugtrekking te ervaren.

Daarnaast zijn er nog tal van andere fysieke werkvormen die patronen letterlijk voelbaar kunnen maken. Het lichaam laat hierin feilloos zien waar spanning, terughoudendheid of juist behoefte aan nabijheid zit.
Ook fysieke aanraking kan een rol spelen – altijd zorgvuldig en afgestemd – om bijvoorbeeld veiligheid, steun of begrenzing ervaarbaar te maken.
Of als ingang naar een diepere (emotionele / energetische) laag.

Toch is in mijn optiek uiteindelijk niet het materiaal of de techniek de belangrijkste ’tool’, maar de aanwezigheid van de therapeut zelf. Die belichaamde, afgestemde nabijheid vormt het werkelijke draagvlak. Vanuit veiligheid krijgt het lichaam toestemming om te voelen, ontspannen en oude beschermingslagen los te laten. Daar ontstaat het wezenlijke werk.
Niet door doen, maar door ervaren in contact.
Het gebruik van materialen komt daarmee steeds minder voor binnen mijn werkwijze.

De verdiepende werking
Wat mij aanspreekt, is dat de focus initieel niet ligt op (cognitief) inzicht verkrijgen, maar meer op integratie. Begrijpen kan helpen, maar er verandert werkelijk iets wanneer in het lichaam wordt doorvoelt.
Haptonomie brengt hoofd, hart en lichaam weer met elkaar in verbinding.
Het is een uitnodiging om jezelf weer te leren voelen.
Niet door harder te werken of te sturen, maar door te leren luisteren en daarmee te ervaren.
En precies daar – in dat contact – begint heling vaak vanzelf en kunnen (paradoxaal genoeg) juist inzichten in de cognitie ontstaan.

De blog van vandaag is het 1e deel van een vierluik, bestaande uit:

• Haptonomie
• Psychosomatiek & Psychosomatische klachten
• De natuur als heilige plek
• Zweden: Polyvagaal in de buitenpraktijk

Daarmee staat volgende week:
Psychosomatiek & Psychosomatische klachten op het programma.

Hier verdiepen we de lijn van vandaag weer verder.
Wordt vervolgd!